Όμορφος κόσμος, αγγελικά «σελιδοποιημένος», από την Ελευθερία Καλογνωμά

 

                                  

 Είσαι αναγνώστης; Είσαι συγγραφέας; Θέλεις να γίνεις συγγραφέας; Βάλε καφέ να τα πούμε.

Συγγραφικός χώρος, κόσμος του βιβλίου. Αγγελικά πλασμένος; Θα μπορούσε, μιας και μιλάμε για τη σφαίρα του πνεύματος, που τόσο απέχει πια από εκείνες τις ρομαντικές -πλέον- εποχές, όπου ένας συγγραφέας ή ποιητής έγραφε σχεδόν χωρίς καμία προσδοκία και ελπίδα να εκδοθεί, απλά επειδή είχε μέσα του το «σαράκι» της συγγραφής. Ξέρεις, τότε που οι εκδότες αναζητούσαν το «διαμάντι», ρομαντικοί και οι ίδιοι πρωτίστως και στη συνέχεια επιχειρηματίες. 

Τότε που δεν υπήρχε η... κλειδαρότρυπα.

Πόσα άλλαξαν…

Ο ρυθμός της εξέλιξης, πιο ανελέητος από ποτέ, έχει επηρεάσει και τον συγγραφικό-εκδοτικό κόσμο. Τα social media είναι ένα σημαντικό -ίσως το μόνο- εργαλείο για έναν συγγραφέα, προκειμένου να προωθήσει το έργο του και αυτό έχει μεν τα καλά του, έχει όμως και τα αρνητικά του. Ο συγγραφέας δεν εκτίθεται πλέον μόνο μέσα από το έργο του, εκτίθεται και ως… προφίλ, μέσα από αναρτήσεις, εικόνες, απόψεις του που τολμά να δημοσιοποιήσει, αφού είναι και άνθρωπος, οπότε γεγονότα, καταστάσεις, προβλήματα τον επηρεάζουν. Ποιος γνώριζε τι έκανε ο Βίκτορ Ουγκό στον ελεύθερο χρόνο του, όσο αυτός ζούσε; Κανείς, αφού δεν υπήρχε τότε αυτή η τεράστια κλειδαρότρυπα που λέγεται κοινωνικά δίκτυα, εκεί όπου ό,τι γράφει… απλά δεν ξεγράφει.

Ο σημερινός συγγραφέας δεν αφήνει σήμερα μόνο το λογοτεχνικό του αποτύπωμα, αφήνει και το διαδικτυακό του που, καμιά φορά, είναι καταλυτικό. Θα μου πεις, ας μην το κάνει. Κι εγώ θα σου πω… δε γίνεται. Γιατί; Μα επειδή ακόμα και οι εκδοτικοί σήμερα (κάποιοι από αυτούς), προκειμένου να επιλέξουν τον επόμενο συγγραφέα που θα εκδώσουν, ανάμεσα στα άπειρα χειρόγραφα που λαμβάνουν, ρίχνουν πρώτα μια ματιά στους «ακολούθους» του υποψηφίου, στο κοινό που ήδη αυτός μπορεί να κουβαλά. Θεμιτό; Σ’ αφήνω να το κρίνεις και να μετρήσεις τις παραμέτρους, όπως τις τάσεις της εποχής, την οικονομική κρίση που ανάγκασε τους εκδότες να δρουν πρώτα ως επιχειρηματίες κι έπειτα ως κυνηγοί ταλέντων, την πληθώρα συγγραφέων σε μια μικρή αγορά όπως η ελληνική (όχι πως στις ξένες αγορές βιβλίων δε συμβαίνουν αυτά) και την τρομακτική δύναμη που πλέον έχουν τα κοινωνικά δίκτυα, τα οποία δημιουργούν τάσεις και ενίοτε κάνουν και πλύση εγκεφάλου.

Κάθε εργαλείο έχει δύο όψεις, αυτήν που εξυπηρετεί και αυτήν που κόβει. Και, συχνά, κόβει βαθιά. Ο συγγραφικός κόσμος είναι πλέον στίβος, όλοι θέλουν να κόψουν το νήμα, να βρουν έναν καλό εκδοτικό που θα στηρίξει και θα προωθήσει το έργο τους, να γίνουν γνωστοί, να αγαπηθεί το πόνημά τους. Ο ανταγωνισμός είναι στη φύση μας κι όποιος ισχυριστεί, σε οποιονδήποτε στίβο κι αν «τρέχει», ότι δεν έχει ζηλέψει έστω και μια φορά κάποιον που τα κατάφερε λίγο πιο εύκολα, λίγο πιο γρήγορα, μπορεί να λέει και ψέματα. Ας μην μπερδεύουμε όμως την υγιή «ζήλια», αυτή που μπορεί να γίνει κίνητρο ώστε να γίνουμε καλύτεροι, με τον φθόνο. Κι αυτός, δυστυχώς, περισσεύει και στον συγγραφικό κόσμο.

Καθημερινά γινόμαστε μάρτυρες συμβάντων που μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα παίρνουν διαστάσεις. Κριτικοί βιβλίων μάλλον δεν υπάρχουν πια, όχι όπως κάποτε, που αρθρογραφούσαν σε εφημερίδες και έντυπα, άνθρωποι που είχαν τα εχέγγυα, είχαν γνώσεις. Σήμερα διατυπώνονται απλά απόψεις, καμιά φορά "κονσερβοποιημένες" (ας είναι καλά η τεχνητή νοημοσύνη), όλοι έχουμε από μία και φυσικά έχουμε κάθε δικαίωμα να τη δημοσιοποιούμε. Βιβλιο-ομάδες και βιβλιο-φιλικά προφίλ (συχνά εμπνεόμενα από αντίστοιχα αλλοδαπά) κονταροχτυπιούνται, τα likes είναι ζητούμενο, όλοι διεκδικούμε τα λίγα λεπτά δημοσιότητας που μας αναλογούν. Εν ολίγοις, κάνουμε όλοι ό,τι μπορούμε, πάντα με σημαία την αγάπη προς το βιβλίο. Ή... έτσι θα έπρεπε να είναι, τουλάχιστον. 

Ας μην ξεχνάμε, όμως, ότι η άποψή μας για ένα βιβλίο δε θα «αγκαλιάσει» ή «χτυπήσει» μόνο αυτό, θα αγγίξει πρώτα τον δημιουργό του, οπότε καλό είναι να θυμόμαστε ότι πίσω από τις λέξεις κρύβονται άνθρωποι και εμείς μπορεί να διατυπώσουμε την άποψή μας κρυμμένοι πίσω από ανώνυμα προφίλ, οι συγγραφείς όμως είναι εκεί έξω με το ονοματεπώνυμό τους. Είναι πολύ ασφαλές για ένα ανώνυμο προφίλ να πει τα χείριστα για ένα βιβλίο, να επιτεθεί προσωπικά σε έναν συγγραφέα, κι ας μην έχει προηγούμενα μαζί του, έτσι, επειδή απλά μπορεί ή επειδή έχει τα ψυχολογικά του και θέλει κάπου να ξεσπάσει, όμως ας μην ξεχνάμε κάτι: ο κόσμος, οι αναγνώστες δεν είναι ανόητοι. Μπορεί να έχουν τις προσωπικές τους προτιμήσεις, να αρέσκονται στο τάδε ή στο δείνα είδος βιβλίων, να συμπαθούν περισσότερο ή λιγότερο έναν συγγραφέα, αλλά το βιβλίο που αγοράζουν το τιμούν, πρώτα με τα χρήματα που δίνουν κι έπειτα με τον χρόνο που του αφιερώνουν. Και δεν έχει καμία σημασία για ποιον λόγο διαβάζουν, για να καλλιεργηθούν, να περάσουν τον χρόνο τους, να ξεχάσουν τα δικά τους προβλήματα, να ονειρευτούν. Σε μια εποχή όπου η εικόνα απειλεί να σβήσει τις λέξεις, όσοι ακόμα διαβάζουν, είτε κρατώντας στα χέρια τους ένα έντυπο βιβλίο είτε μέσω μιας οθόνης κάτω από την κουβέρτα, είναι αυτοί που κρατούν τη μαγεία των λέξεων ζωντανή, όπως, από την άλλη πλευρά, κάνουν και οι συγγραφείς.

Υποτιμητικά σχόλια για δημιουργούς, τα έργα τους ή την προσωπικότητά τους, απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί και χολή θα βρίσκουν πάντα απέναντι τούς αναγνώστες, τους υγιείς τουλάχιστον, μιας και αυτοί είναι στο τέλος οι κριτές, αυτοί που θα αξιολογήσουν, όχι απαραίτητα δημοσίως, αλλά κυρίως στην ψυχή τους, ένα βιβλίο. Κι αυτή την αξιολόγηση μπορεί να μην τη μάθουμε ποτέ, να μη δημοσιοποιηθεί ποτέ, αφού ο αναγνωστικός κόσμος δεν περιορίζεται στα κοινωνικά δίκτυα, όπως πολύ εσφαλμένα πιστεύουμε, μιας και, όσοι κινούμαστε σε αυτά, ζούμε και λίγο μέσα σε μια φούσκα, μπορεί ο συγγραφέας να την εισπράξει απλά ως ένα προσωπικό μήνυμα, όμως θα φανεί στις πωλήσεις (τις οποίες ο δύστυχος συγγραφέας δεν έχει τρόπο να ελέγξει, αλλά αυτή είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία και μάλιστα με δράκους).

Θα κλείσω αυτές τις σκέψεις ως κάποια που διαβάζει από παιδί, μα πλέον και ως συγγραφέας, ως εξής: είναι δύσκολο να κλείσουμε αυτιά και μάτια στα κακώς κείμενα του συγγραφικού κόσμου, μας επηρεάζουν και δε ζούμε κρυμμένοι σε σπηλιές. Έχουμε όμως την επιλογή να κρατήσουμε την απόσταση που μας επιτάσσει η αξιοπρέπειά μας (όσοι διαθέτουμε), να προσπαθήσουμε, με όποιο μέσον έχουμε να διορθώσουμε πράγματα (αν και, κατά τη γνώμη μου, η αξιοπρέπεια διορθώνει από μόνη της πολλά) και τέλος, να χρησιμοποιήσουμε όλα τα σύγχρονα εργαλεία με δύο τρόπους: είτε για να εξυπηρετήσουμε και να εξυπηρετηθούμε, είτε για να κόψουμε και να κοπούμε. Γιατί, αν αποφασίσεις να «κόψεις», κάπου στην πορεία θα «κοπείς» κι εσύ.

Νομοτέλεια, βλέπεις.

Karma is... you know.