Άννα Καρένινα ή Τελειώνει με Εμάς;

 

"Τελικά, τι προσδίδει αξία σε ένα βιβλίο;"

1. Το δίλημμα

Ιδού λοιπόν ένα δίλημμα που μπορεί να τσακίσει κόκαλα. Γιατί ενώ φαινομενικά είναι μια εύκολη ερώτηση, η απάντησή της κρύβει παγίδες. Το ασφαλές είναι να απαντήσεις την Καρένινα ή τουλάχιστον να βρεις έναν ευφυή και πλάγιο τρόπο να μιλήσεις για την υποκειμενικότητα της στιγμής, του mood, της διάθεσης κ.α. Τονίζοντας πάντα την αδιαμφισβήτητη λογοτεχνική αξία ενός έργου όπως αυτό του Τολστόι, αν θες στο τέλος οι συνομιλητές σου να κουνάνε επιδοκιμαστικά το κεφάλι, συμφωνόντας.

2. Η “ασφαλής” επιλογή

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως μια πολύ μεγάλη μερίδα θα απαντούσε χωρίς δεύτερη σκέψη το κλασικό αυτό βιβλίο. Και θα είχαν απόλυτο δίκιο. Η διαχρονικότητά του και μόνο, είναι μέτρο ποιότητας αν μη τι άλλο. Τι συμβαίνει όμως με αυτούς που θα ήθελαν να απαντήσουν πως απολαύσανε περισσότερο το Τελειώνει με Εμάς;
Μπορούν άραγε να το κάνουν σε έναν κύκλο λογοτεχνικό όπου υπάρχουν ορισμένοι άτυποι κανόνες; Και αν το κάνουν, θα είναι άραγε ο λογοτεχνικός αυτός κύκλος τόσο “ανοιχτός” και “συμπεριληπτικός” όσο θέλει να φαίνεται ή ξαφνικά τα πράγματα θα γίνουν λιγάκι πιο… κρύα; Μήπως κι εσύ ο ίδιος θα γίνεις ένας λίγο πιο “μικρός” αναγνώστης; Απαίδευτος; Επιφανειακός ίσως;

3. Η αμφισβήτηση και η υποκειμενικότητα

Ας το πάμε όμως κι ένα βήμα παραπέρα. Τι κι αν ήθελες να πεις πως δεν σου άρεσε ιδιαίτερα η Καρένινα, σε αντίθεση με το βιβλίο της Hoover; Πως το βαρέθηκες, πως σου φάνηκε λίγο “μη οικείο” λόγω παλαιότητας η οποία καθρεφτιζόταν τόσο στη γραφή όσο και στην παρουσίαση/σκιαγράφηση των χαρακτήρων ή των καταστάσεων. Της γλώσσας ακόμη. Τι κι αν ήθελες να πεις πως δεν μπόρεσες να το ευχαριστηθείς, όσο καλή πρόθεση και αν είχες… Τότε;
Θα είχε άραγε αποδοχή η θέση και η στάση σου; Αν ομολογούσες πως δεν κατάφερες καν να το τελειώσεις αλλά το άφησες στη μέση - ή και στην άκρη;

4. Η προσωπική οπτική

Και διερωτόμαι μην έχοντας διαβάσει ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Γι’ αυτό και τα επέλεξα άλλωστε ώστε να μην έχω προσωπική άποψη πάνω στο θέμα και να παραμείνω όσο το δυνατόν ανεπηρέαστος.
Το ερώτημα όμως φεύγει πέρα, πολύ πιο μακριά από τους δύο αυτούς τίτλους, οι οποίοι επιλέχθηκαν τυχαία, πληρώντας φυσικά μερικά κριτήρια για τους λόγους σύνταξης του εν λόγω άρθρου.
Το ερώτημα έχει να κάνει με το κατά πόσο είμαστε πραγματικά ελεύθεροι να διαβάζουμε ό,τι θέλουμε, χωρίς να φοβόμαστε το αν θα χαρακτηριστούμε για αυτό. Γιατί υπάρχει αναγνωστικό στίγμα, αυτό είναι βέβαιο.

5. Η αξία της ανάγνωσης

Καρένινα ίσον ποιότητα. Δείχνει αναγνώστη με βάθος σκέψης και αντίληψης. Τελειώνει με Εμάς ίσον εύπεπτο, εύκολο, χωρίς ιδιαίτερο όφελος για τον εκάστοτε αναγνώστη. Έτσι δεν είναι; Αυτή δεν είναι η γενικότερη αντίληψη; Αυτό δεν είναι που περνά από το μυαλό σου κάθε φορά που βρίσκεσαι σε παρόμοια θέση;

Ας πούμε λοιπόν κάτι μιας και τα λέμε τόσο ωραία μεταξύ μας. Στο “αντικειμενικά” που έρχεται να σου επιβάλλει μια άποψη, όπως το ότι ένα βιβλίο του Τολστόι έχει μεγαλύτερη αξία από ένα της Hoover, μην υποκύπτεις. Δεν υπάρχει αντικειμενικά. Όχι στο βιβλίο όταν το επιλέγεις ως μια μορφή ψυχαγωγίας.

Γιατί το τι τέρπει την ψυχή του καθενός είναι ξεκάθαρα προσωπική του υπόθεση. Και γιατί το αν στο τέλος ενός βιβλίου δεν βγεις πνευματικά ή μορφωτικά ανώτερος, δεν σημαίνει τίποτα.

Γιατί ένα βιβλίο μπορεί να σε κάνει να κλάψεις και αυτό το κλάμα να είναι λυτρωτικό για εσένα που κρατούσες μέσα σου καταπιεσμένα συναισθήματα χρόνων που προέρχονται από προσωπικά βιώματα. Γιατί ένα βιβλίο μπορεί να σε κάνει να χαμογελάσεις, και αυτό το χαμόγελο να το είχες πραγματικά ανάγκη τη στιγμή που και σήμερα στη δουλειά σου ένιωθες να πνίγεσαι. Γιατί ένα βιβλίο μπορεί να σε ταξιδέψει σε μέρη που δεν είδες και πιθανότατα δεν θα δεις ποτέ, τη στιγμή που τα ετήσια δρομολόγιά σου περιορίζονται από την τσέπη σου στα όρια της πόλης όπου διαμένεις. Γιατί ένα βιβλίο μπορεί να σε κάνει να ονειρευτείς, τη στιγμή που τον τελευταίο καιρό ο ύπνος μοιάζει όλο και λιγότερο ευεργετικός.

Και όλα αυτά μπορεί να τα επιτύχει ένα “εύπεπτο”, εντελώς εμπορικό βιβλίο – δεν μιλάω για το βιβλίο της Hoover απαραίτητα.

Ας αναλογιστούμε λοιπόν πόση αξία έχει τώρα αυτό το βιβλίο. Προσωπικά θα πω, ανεκτίμητη. Το θέμα είναι να διαβάζουμε. Τι επιλέγει ο καθένας είναι προσωπική του υπόθεση και αν αυτό είναι ποιοτικό, κατά πόσο θεωρείται λογοτεχνία – ναι, υπάρχουν και αυτού του είδους οι συζητήσεις – καμία σημασία δεν έχει.

· · ─ ·✶· ─ · ·

*Σημείωση: Το άρθρο θα ανέβει επίσης στο προσωπικό μου site, όπου μπορείς να βρεις και άλλα θέματα που ίσως σου φανούν ενδιαφέροντα, και αποτελεί προϊόν αποκλειστικά προσωπικών σκέψεων, θέσεων και απόψεων. Η ανάρτηση στο συλλογικό συγγραφικό blog OneirwnPenes δεν υπονοεί συμφωνία των υπολοίπων μελών με τα παραπάνω.

HarisKofiades BookBlog ➜