"Συγγραφέας… Ως και όπως οφείλει" του Χάρη Κωφιάδη

"Δεν γράφεται ο συγγραφέας με καλούπια... Πίσω από την ιδιότητα κρύβεται ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος, με τη δική του προσωπικότητα και φωνή"

Είναι και συγγραφέας...

Συχνά ακούω φράσεις του τύπου: «Είναι και συγγραφέας…», οι οποίες μάλιστα συνοδεύονται από υποτιμητικές ή ειρωνικές ματιές και εκφράσεις και λέγονται για να επικρίνουν μια συμπεριφορά του ατόμου η οποία, κατά τη γνώμη του εκφέροντα την άποψη, δεν συνάδει με τη συγγραφική ιδιότητα. Το κατακριτέο στοιχείο ενίοτε σχετίζεται με την εμφάνιση του εκάστοτε προσώπου και άλλοτε με τη συμπεριφορά του ή τη γενική εικόνα που επιλέγει να παρουσιάσει προς τα έξω.

Αυτό συμβαίνει τόσο εκ του σύνεγγυς - έχει συμβεί πολλάκις και σε άτομα μέσα από τη δική μας ομάδα - αλλά πολύ περισσότερο μέσα από τα social media. Κάποιες φορές μάλιστα, πίσω από ανώνυμα προφίλ, με μοναδικό σκοπό αυτά τα άτομα να εμπλέκονται συνεχώς σε μια μάχη διαμέσου του πληκτρολογίου όχι υπέρ κάποιου σκοπού, αλλά κατά πάντων.

Τι οφείλει (και τι όχι) ένας συγγραφέας

Για να θέσουμε τα πράγματα σε μια σωστή βάση και να μην είμαστε απόλυτοι, να πούμε ότι σαφέστατα ένας συγγραφέας - δηλαδή καλλιτέχνης, δηλαδή άνθρωπος του πνεύματος - είθισται να συγκεντρώνει ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά, τα οποία κατά κύριο λόγο ενισχύουν και επικυρώνουν αυτή του την ιδιότητα.

Για παράδειγμα, δεν νοείται συγγραφέας ο οποίος δεν γνωρίζει να χειρίζεται καλά τον λόγο· ή συγγραφέας ο οποίος στερείται έστω και ψήγματος φαντασίας· ή συγγραφέας που δεν έχει ενσυναίσθηση, ώστε να μπορέσει να «μπει» στους χαρακτήρες που γράφει, να δει τα πράγματα από τη δική τους οπτική και να τους αποδώσει ρεαλιστικά.

Αυτά βέβαια είναι μόνο μερικά από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του συγγραφέα. Υπάρχουν πολλά ακόμη που θα μπορούσαμε να προσθέσουμε στη λίστα αλλά όχι επί του παρόντος.

Τι δεν είναι προαπαιτούμενο

Ένα από αυτά ΔΕΝ είναι ο τρόπος που ντύνεται. Σαφέστατα, όταν ακούς «συγγραφέας», η πρώτη εικόνα που σχηματίζεται στο μυαλό σου είναι γυαλιά μυωπίας και ζιβάγκο. Αλλά υπάρχουν συγγραφείς και το καλοκαίρι. Δεν αποτελούν ενδημικό είδος ώστε να μεταναστεύουν σε ψυχρότερα κλίματα απλά και μόνο για να κρατήσουν το ζιβάγκο.

Όπως επίσης, υπάρχουν συγγραφείς που - όσο κι αν έβγαλαν τα μάτια τους πάνω από τα γραπτά τους - είτε λόγω καλών γονιδίων, είτε λόγω τύχης, είτε χάρη στις διατροφικές τους συνήθειες και άλλους παράγοντες, βλέπουν καλά και χωρίς γυαλιά.

Θα ήταν μάλλον αστείο να περιμένουμε κάτι άλλο. 

Η περίπτωση της Μαρίας Τζιρίτα

Και να αναφέρω και ένα βίντεο που έπεσε στην αντίληψή μου, της συγγραφέως κας Μαρίας Τζιρίτα το οποίο αποτέλεσε και την έμπνευση, τρόπον τινά, για το συγκεκριμένο άρθρο. Στο εν λόγω βίντεο λοιπόν,  η συγγραφέας ανέφερε κάποια σχόλια που της έγιναν γενικά για το περιεχόμενό της στο TikTok και για το πώς αυτό δεν αρμόζει - κατά τη γνώμη ορισμένων - στη θέση της ως συγγραφέας.

Να πω ότι, επειδή την έχω παρακολουθήσει, η κα Τζιρίτα είναι αξιοπρεπέστατη σε αυτό που κάνει και δημιουργεί περιεχόμενο ποικίλης ύλης, δείχνοντας στους ακολούθους της ποια πραγματικά είναι, σε διάφορες εκφάνσεις της καθημερινότητάς της και με διαφορετικές διαθέσεις. Λίγο θλιμμένη, χαρούμενη, σοβαρή, κωμική… Σχολιάζοντας, παίρνοντας θέση, παρουσιάζοντας το δικό της έργο ή κάποιου άλλου συγγραφέα και πάει λέγοντας. Πάντοτε όμως με αξιοπρέπεια. Κι εκεί ακριβώς προβληματίστηκα. Τι ήταν αυτό που έκανε όλους όσους ένιωσαν την ανάγκη να σχολιάσουν κάτι τέτοιο να μην βλέπουν αυτό που για άλλους -εμού συμπεριλαμβανομένου- είναι ηλίου φαεινότερον;

Πέρα από τις ταμπέλες

Η κα Τζιρίτα, όπως και όλοι όσοι δηλώνουν συγγραφείς, είναι ταυτόχρονα μητέρες, πατέρες, άνδρες, γυναίκες, εραστές, φίλοι, επαγγελματίες και τόσα άλλα, που αν για κάθε ένα τους κρεμούσαμε μία ταμπέλα, δεν θα μπορούσαν να σηκωθούν το πρωί από το κρεβάτι. Ίσως εκεί υπάρχει και το μπέρδεμα.

Δεν είναι λοιπόν λίγο άδικο να περιμένουμε από αυτούς συγκεκριμένη στάση, θέση και συμπεριφορά, βασισμένοι μόνο σε μία και μοναδική ιδιότητα - επειδή αυτή τυχαίνει να προβάλλεται περισσότερο προς τα έξω, επειδή αυτήν περιμένει ο κόσμος ή επειδή πολλές από τις άλλες ιδιότητες θεωρούνται αυτονόητες και χάνονται εύκολα στη μετάφραση; Δεν είναι άδικο να περιορίζουμε την έκφραση ενός ανθρώπου βάζοντας πάσης φύσεως κανόνες που στη βάση τους ακυρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της προσωπικότητάς του;

Από το μυστήριο στην έκθεση

Ίσως βέβαια όλα αυτά να είναι και σημεία των καιρών. Κάποτε, τότε που τα social media δεν υπήρχαν, ο συγγραφέας - και γενικά ο καλλιτέχνης - ήταν κάτι μακρινό, κάτι άπιαστο, κάτι απόμακρο. Και ως γνωστόν, το απόμακρο δημιουργεί μυστήριο και το μυστήριο αποπνέει γοητεία.

Ήταν κακό αυτό; Όχι φυσικά. Ούτε όμως η τρέχουσα κατάσταση φέρει μόνο αρνητικά. Αυτό βέβαια είναι θέμα οπτικής και προσωπικού γούστου.

Το αδιαπραγμάτευτο

Όπως και να έχει, ό,τι και αν ισχύει προσωπικά για τον καθένα, αυτό που δεν τίθεται ως θέμα συζήτησης είναι το αν πρέπει ή όχι ο συγγραφέας να πει, να φορέσει ή να πράξει κάτι συγκεκριμένο. Ο συγγραφέας είναι ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος, μια πολυσχιδής προσωπικότητα και συνήθως λόγω ιδιότητας ένα ελεύθερο πνεύμα. Ας μην προσπαθούμε να τον περιορίσουμε σε αυτά που ο καθένας μας θεωρεί πρέποντα γιατί αυτό είναι ένα παιχνίδι που παίζεται από πολλές πλευρές και σίγουρα δεν θα θέλαμε να βρισκόμαστε στη θέση αυτού που τράβηξε το μικρότερο φύλλο.