Γιατί επιζητούμε την αδρεναλίνη του φόβου μέσα από τις σελίδες ενός βιβλίου, ενώ στην πραγματική ζωή τον αποφεύγουμε; Καθώς πλησιάζει η πιο ατμοσφαιρική νύχτα του Οκτώβρη, τα φώτα χαμηλώνουν, οι σκιές μεγαλώνουν και η ανάγκη μας για μια σκοτεινή ιστορία γιγαντώνεται. Σε καλωσορίζω σε μια αναδρομή στις μορφές που πήρε ο τρόμος στη λογοτεχνία και στο γιατί το Halloween παραμένει η απόλυτη γιορτή των «περιέργων» αναγνωστών. Ανέκαθεν με τραβούσε το σκοτάδι στην τέχνη. Όχι πως αγνοούσα το φως, αλλά παρουσιάζεται συχνά ως λιγότερο γοητευτικό. Το σκοτάδι κρύβει μέσα του ανασφάλεια, αδρεναλίνη, το άγνωστο. Μας προκαλεί συναισθήματα τα οποία δεν θέλουμε να βιώσουμε στην καθημερινότητα και προτιμάμε να τα ανακαλύπτουμε από την ασφάλεια του καναπέ. Εκεί όπου ξέρουμε πολύ καλά πως ο τρόμος τελειώνει τη στιγμή που κλείνουμε το βιβλίο. Ή και λίγες ώρες αργότερα, ανάλογα πόσο θα μας επηρεάσει. Καθ’ όλη τη διάρκεια, ωστόσο, έχουμε πλήρη επίγνωση ότι όλο αυτό δεν είναι παρά μια φανταστική ιστορία...
 |
"Μερικές φορές η γραφή γίνεται καθρέφτης· άλλες, απλώς φως που πέφτει αλλού και μας δείχνει κάτι διαφορετικό." |
Κι αν δεν είμαστε τελικά αυτό που γράφουμε, τότε ίσως γράφουμε για να ανακαλύψουμε ποιοι πραγματικά είμαστε.
Η ταύτιση συγγραφέα και χαρακτήρων
Ένα από τα πιο συχνά και πιο έντονα debates ανάμεσα σε βιβλιόφιλους, αναγνώστες και συγγραφείς είναι αυτό που αφορά τη θεματολογία και κυρίως τους χαρακτήρες που γράφονται σε ένα βιβλίο. Είμαστε τελικά αυτό που γράφουμε;
Υπάρχει μια εσφαλμένη, αλλά διαδεδομένη τάση να ταυτίζεται ο συγγραφέας με τους χαρακτήρες του. Είτε αυτό γίνεται για καλό, είτε για κακό. Στη δεύτερη περίπτωση μάλιστα, τα αίματα ανάβουν γρηγορότερα και οι συζητήσεις παίρνουν συχνά φωτιά, με τους συνομιλητές να υιοθετούν ακραίες θέσεις.
Όταν η ιστορία καθορίζει τη συμπεριφορά
Αν, για παράδειγμα, κάποιος συγγραφέας έχει γράψει άντρες χαρακτήρες που λειτουργούν με ένα mindset πιο αυταρχικό, με αρχηγικές τάσεις ή με μισογυνιστική συμπεριφορά, αυτόματα θεωρείται πως ο ίδιος συμμερίζεται αυτές τις απόψεις.
Σπάνια σταματάμε να σκεφτούμε τα υπόλοιπα: πού και πότε τοποθετείται η ιστορία, ποιο είναι το κοινωνικό ή πολιτικό επίπεδο αυτής της κοινωνίας, τι επιδιώκει να δείξει ο συγγραφέας μέσα από αυτό το βλέμμα.
Όλα αυτά είναι παράγοντες που μπορεί να εξηγούν ή ακόμα και να επιβάλλουν τη συγγραφική επιλογή. Γιατί αν ο συγγραφέας επιθυμεί να σταθεί κοντά στη ρεαλιστική απεικόνιση, οφείλει να σεβαστεί και την εποχή, και τον χώρο, και τους ανθρώπους που την κατοικούν.
Η πρόθεση πίσω από τις λέξεις
Το σημαντικότερο στοιχείο -και αυτό που σπάνια εξετάζεται- είναι αν ο συγγραφέας επιχειρεί να αιτιολογήσει τέτοιες συμπεριφορές. Αν ο ίδιος, κι όχι οι χαρακτήρες του, προσπαθεί να τις παρουσιάσει ως κάτι φυσιολογικό ή ιδεατό.
Μόνο τότε θα μπορούσαμε δίκαια να περάσουμε σε υπόθεση για το ποιόν του συγγραφέα, βασισμένη στο έργο του. Σε κάθε άλλη περίπτωση, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι τον τράβηξε να γράψει τη συγκεκριμένη ιστορία όπως το έκανε. Η έμπνευση και ο τρόπος που αυτή έρχεται είναι κάτι βαθιά προσωπικό και δεν ακολουθεί καμία σταθερή νόρμα.
Οι συγγραφείς και τα κομμάτια τους
Από την άλλη, υπάρχει η άποψη -και καλώς υπάρχει- πως οι συγγραφείς πράγματι βάζουμε κομμάτια μας στους χαρακτήρες μας. Το έχουν δηλώσει αναρίθμητοι δημιουργοί, κι έχει πλέον ριζώσει στις συνειδήσεις όλων. Χρησιμοποιείται μάλιστα ως επιχείρημα για να ενισχύσει τη θέση ότι, για να γράψει κάποιος έναν τέτοιο χαρακτήρα, κάτι οικείο πρέπει να υπάρχει μέσα του.
Ίσως όμως ήρθε η ώρα να το βάλουμε σε ένα πιο σωστό πλαίσιο. Ναι, οι συγγραφείς στην πλειονότητά μας το κάνουμε αυτό. Βάζουμε μέσα στους χαρακτήρες μας στοιχεία του εαυτού μας -άλλοτε ηθελημένα, για να τους κατανοήσουμε και να τους φέρουμε πιο κοντά μας, κι άλλοτε ασυνείδητα, γιατί η ίδια η διαδικασία της συγγραφής μοιάζει με ενδοσκόπηση, ψυχανάλυση ή ψυχοθεραπεία.
Το οικείο μέσα στο “άλλο”
Τα στοιχεία αυτά όμως δεν είναι πάντα τα προφανή. Κανένας σωστά δομημένος χαρακτήρας δεν είναι απλώς “σάπιος”. Μπορεί τα οικεία στοιχεία του συγγραφέα να βρίσκονται στο “redemption arc” του ήρωα ή στις πιο μαλακές του ποιότητες που συχνά είναι και οι πιο ανθρώπινες.
Και ας μην ξεχνάμε πως πολλές φορές, για να αναδείξεις ή να ασκήσεις κριτική σε ένα φαινόμενο, πρέπει πρώτα να το δείξεις. Μπορεί το μήνυμα του συγγραφέα να έρχεται μέσα από μια παραμορφωμένη εικόνα, επί σκοπού έτσι όπως είναι, για να προκαλέσει, να αφυπνίσει, να συγκινήσει.
Ο δημιουργός και το έργο
Οπότε, είμαστε αυτό που γράφουμε; Ίσως κάποιες φορές, σε κάποια σημεία. Κανείς όμως δεν γράφει την αυτοβιογραφία του. Το ασφαλέστερο είναι, ως αναγνώστες, να θεωρούμε πως δημιουργός και έργο είναι δύο ξεχωριστές οντότητες, με δική τους ζωή, βαρύτητα και αύρα.
Το ότι γράφουμε είναι κομμάτι του ποιοι είμαστε. Το τι γράφουμε, όμως, είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων -εμπειριών, φόβων, συνειδητών και ασυνείδητων κινήτρων. Ο Μίκυ Μάους, λένε, δημιουργήθηκε στην προσπάθεια του δημιουργού του να ξεπεράσει τη φοβία του για τα ποντίκια. Δεν θα το υποθέταμε όμως βλέποντας πόσο τρυφερά τον έχει πλάσει, έτσι δεν είναι;
Η γραφή ως αντανάκλαση
Κάθε ιστορία που γράφουμε είναι ένας καθρέφτης με ρωγμές. Μέσα του φαίνεται κάτι από εμάς, αλλά ποτέ ολόκληρο το είδωλό μας. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο ειλικρινές κομμάτι της δημιουργίας· η ανάγκη να χαθούμε μέσα σε κάτι φανταστικό για να αγγίξουμε την αλήθεια μας, έστω και για λίγο.
* 1η Ανάρτηση: Είμαστε αυτό που γράφουμε; | hariskofiades.gr | 03/12/2025
**Σημείωση: Το άρθρο υπάρχει επίσης στο προσωπικό μου site hariskofiades.gr και αποτελεί προϊόν αποκλειστικά προσωπικών σκέψεων, θέσεων και απόψεων. Η ανάρτηση στο συλλογικό συγγραφικό blog OneirwnPenes δεν υπονοεί συμφωνία των υπολοίπων μελών με τα παραπάνω.
Ως δημιουργός, συμφωνώ πως η πρόθεση πίσω από τον χαρακτήρα είναι το κλειδί. Παρ’ όλα αυτά, εγώ δεν έχω κάνει ποτέ ιδιότητα και άνθρωπο ένα, ούτε έχω ταυτίσει τα δύο. Ίσως τελικά όλα να είναι αυτή η εικόνα του καθρέφτη με ρωγμές που αναφέρεις κι εσύ. Πολύ όμορφο ποστ, γεμάτο τροφή για σκέψη, Χάρη. Να είσαι καλά!
ΑπάντησηΔιαγραφήΣε ευχαριστώ πάρα πολύ Κική, τόσο για το σχόλιο όσο και για τη συμβολή και τη γνώμη σου. Εκτιμώ πολύ το ότι δεν το κάνεις να ξέρεις, καθώς είναι το ευκολότερο να βγάλουμε ένα συμπέρασμα. Αλλά όπως λες κι εσύ, το κίνητρο είναι το σημαντικότερο κριτήριο, αν καταφέρουμε να το εντοπίσουμε σωστά!
ΔιαγραφήΚαλησπέρα Χάρη μου. Πολύπλοκο θέμα και φυσικά υπαρκτό, καλέ μου φίλε. Ναι, πράγματι θα συνοψίσω ότι υπάρχουν κομμάτια του εαυτού μας που ενυπάρχουν σε κάποιους χαρακτήρες από τα έργα μας. Πολλές φορές προβάλλεται ο ίδιος μας ο εαυτός. Άλλες φορές προβάλλεται μια φαντασίωση του εαυτού μας, φίλε μου. Κάτι που θα θέλαμε να είμαστε αλλά δεν το μπορούμε για "ν" λόγους. Και αυτό είναι μέσα στις περιπτώσεις.
ΑπάντησηΔιαγραφήΣε κάθε περίπτωση, ο κόσμος των χαρακτήρων ενός συγγραφέα είναι μαγικός στην κυριολεξία, φίλε μου. Την καλησπέρα μου.
Την καλησπέρα μου Γιάννη! Θα μείνω στο ότι αυτός ο κόσμος είναι μαγικός όπως λες και παρά τα κομμάτια αλήθειας που εμπεριέχει δεν μπορεί να χαρακτηρίσει με ασφάλεια τον συγγραφέα. Αλλά είναι πολύ ωραίο θέμα το συγκεκριμένο. Πού ξέρεις; κάποια στιγμή μπορεί να το συζητήσουμε από κοντά!
ΔιαγραφήThis really hits home for anyone who has ever stared at a blank page. I love the idea that writing is a cracked mirror we see glimpses of ourselves, but never the whole picture. It's a great reminder that creating a character with flaws isn't an endorsement of those flaws, but often a way to explore the parts of humanity we’re most afraid of.
ΑπάντησηΔιαγραφήExploring! That is the term I like mostly I think as you put it. This is what we do on every blank page. Trying to find perspectives, wants, desires and their counterparts that make the story progress. And whole doing so, we explore us. How do we feel about each thought process represented by our pwn characters who are not us! Thank you for the beautiful comment!
ΔιαγραφήI am not a writer, but I think whatever we write, speak about and share with others does reflect on the person we are.
ΑπάντησηΔιαγραφήThank you so much for sharing, dear friend Giannis. 🧡
What we write and how we choose to approach it if I may add! Thank you so much for being here and sharing your thoughts!
ΔιαγραφήΚάποιος μου είχε πει κάποτε πως πάει σε καφετέριες και ακούει ιστορίες και αντιγράφει ανθρώπους και ζωές. Οχι πως είμαι συγγραφέας, εκείνο που είναι σίγουρα ο καθρέφτης του συγγραφέα είναι το ύφος του, η έκφρασή του σε όποια ιστορία και αν γράψει. Αυτό νομίζω τι να πω. Καλά συγγραφικά ταξίδια
ΑπάντησηΔιαγραφήΕνδιαφέρουσα τοποθέτηση. Και θα συμφωνήσω πως ο συγγραφέας φαίνεται στη στάση που κρατάει απέναντι στους χαρακτήρες του πολλές φορές, τις πράξεις και τα λεγόμενά τους. Άλλωστε νομίζω είναι προφανές ποτέ κάποιος εκθειάζει τοξικά traits , ποτέ μέσω γραφής τα καταγγέλει και ποτέ απλώς αφηγείται μια ιστορία. Σ ευχαριστώ πάρα πολύ για το σχόλιο αν και καθυστερημένα!
Διαγραφή