Είμαστε τελικά αυτό που γράφουμε;

"Μερικές φορές η γραφή γίνεται καθρέφτης· άλλες, απλώς φως που πέφτει αλλού και μας δείχνει κάτι διαφορετικό."

 

Κι αν δεν είμαστε τελικά αυτό που γράφουμε, τότε ίσως γράφουμε για να ανακαλύψουμε ποιοι πραγματικά είμαστε.

Η ταύτιση συγγραφέα και χαρακτήρων

Ένα από τα πιο συχνά και πιο έντονα debates ανάμεσα σε βιβλιόφιλους, αναγνώστες και συγγραφείς είναι αυτό που αφορά τη θεματολογία και κυρίως τους χαρακτήρες που γράφονται σε ένα βιβλίο. Είμαστε τελικά αυτό που γράφουμε;

Υπάρχει μια εσφαλμένη, αλλά διαδεδομένη τάση να ταυτίζεται ο συγγραφέας με τους χαρακτήρες του. Είτε αυτό γίνεται για καλό, είτε για κακό. Στη δεύτερη περίπτωση μάλιστα, τα αίματα ανάβουν γρηγορότερα και οι συζητήσεις παίρνουν συχνά φωτιά, με τους συνομιλητές να υιοθετούν ακραίες θέσεις.

Όταν η ιστορία καθορίζει τη συμπεριφορά

Αν, για παράδειγμα, κάποιος συγγραφέας έχει γράψει άντρες χαρακτήρες που λειτουργούν με ένα mindset πιο αυταρχικό, με αρχηγικές τάσεις ή με μισογυνιστική συμπεριφορά, αυτόματα θεωρείται πως ο ίδιος συμμερίζεται αυτές τις απόψεις.

Σπάνια σταματάμε να σκεφτούμε τα υπόλοιπα: πού και πότε τοποθετείται η ιστορία, ποιο είναι το κοινωνικό ή πολιτικό επίπεδο αυτής της κοινωνίας, τι επιδιώκει να δείξει ο συγγραφέας μέσα από αυτό το βλέμμα.

Όλα αυτά είναι παράγοντες που μπορεί να εξηγούν ή ακόμα και να επιβάλλουν τη συγγραφική επιλογή. Γιατί αν ο συγγραφέας επιθυμεί να σταθεί κοντά στη ρεαλιστική απεικόνιση, οφείλει να σεβαστεί και την εποχή, και τον χώρο, και τους ανθρώπους που την κατοικούν.

Η πρόθεση πίσω από τις λέξεις

Το σημαντικότερο στοιχείο -και αυτό που σπάνια εξετάζεται- είναι αν ο συγγραφέας επιχειρεί να αιτιολογήσει τέτοιες συμπεριφορές. Αν ο ίδιος, κι όχι οι χαρακτήρες του, προσπαθεί να τις παρουσιάσει ως κάτι φυσιολογικό ή ιδεατό.

Μόνο τότε θα μπορούσαμε δίκαια να περάσουμε σε υπόθεση για το ποιόν του συγγραφέα, βασισμένη στο έργο του. Σε κάθε άλλη περίπτωση, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι τον τράβηξε να γράψει τη συγκεκριμένη ιστορία όπως το έκανε. Η έμπνευση και ο τρόπος που αυτή έρχεται είναι κάτι βαθιά προσωπικό και δεν ακολουθεί καμία σταθερή νόρμα.

Οι συγγραφείς και τα κομμάτια τους

Από την άλλη, υπάρχει η άποψη -και καλώς υπάρχει- πως οι συγγραφείς πράγματι βάζουμε κομμάτια μας στους χαρακτήρες μας. Το έχουν δηλώσει αναρίθμητοι δημιουργοί, κι έχει πλέον ριζώσει στις συνειδήσεις όλων. Χρησιμοποιείται μάλιστα ως επιχείρημα για να ενισχύσει τη θέση ότι, για να γράψει κάποιος έναν τέτοιο χαρακτήρα, κάτι οικείο πρέπει να υπάρχει μέσα του.

Ίσως όμως ήρθε η ώρα να το βάλουμε σε ένα πιο σωστό πλαίσιο. Ναι, οι συγγραφείς στην πλειονότητά μας το κάνουμε αυτό. Βάζουμε μέσα στους χαρακτήρες μας στοιχεία του εαυτού μας -άλλοτε ηθελημένα, για να τους κατανοήσουμε και να τους φέρουμε πιο κοντά μας, κι άλλοτε ασυνείδητα, γιατί η ίδια η διαδικασία της συγγραφής μοιάζει με ενδοσκόπηση, ψυχανάλυση ή ψυχοθεραπεία.

Το οικείο μέσα στο “άλλο”

Τα στοιχεία αυτά όμως δεν είναι πάντα τα προφανή. Κανένας σωστά δομημένος χαρακτήρας δεν είναι απλώς “σάπιος”. Μπορεί τα οικεία στοιχεία του συγγραφέα να βρίσκονται στο “redemption arc” του ήρωα ή στις πιο μαλακές του ποιότητες που συχνά είναι και οι πιο ανθρώπινες.

Και ας μην ξεχνάμε πως πολλές φορές, για να αναδείξεις ή να ασκήσεις κριτική σε ένα φαινόμενο, πρέπει πρώτα να το δείξεις. Μπορεί το μήνυμα του συγγραφέα να έρχεται μέσα από μια παραμορφωμένη εικόνα, επί σκοπού έτσι όπως είναι, για να προκαλέσει, να αφυπνίσει, να συγκινήσει.

Ο δημιουργός και το έργο

Οπότε, είμαστε αυτό που γράφουμε; Ίσως κάποιες φορές, σε κάποια σημεία. Κανείς όμως δεν γράφει την αυτοβιογραφία του. Το ασφαλέστερο είναι, ως αναγνώστες, να θεωρούμε πως δημιουργός και έργο είναι δύο ξεχωριστές οντότητες, με δική τους ζωή, βαρύτητα και αύρα.

Το ότι γράφουμε είναι κομμάτι του ποιοι είμαστε. Το τι γράφουμε, όμως, είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων -εμπειριών, φόβων, συνειδητών και ασυνείδητων κινήτρων. Ο Μίκυ Μάους, λένε, δημιουργήθηκε στην προσπάθεια του δημιουργού του να ξεπεράσει τη φοβία του για τα ποντίκια. Δεν θα το υποθέταμε όμως βλέποντας πόσο τρυφερά τον έχει πλάσει, έτσι δεν είναι;

Η γραφή ως αντανάκλαση

Κάθε ιστορία που γράφουμε είναι ένας καθρέφτης με ρωγμές. Μέσα του φαίνεται κάτι από εμάς, αλλά ποτέ ολόκληρο το είδωλό μας. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο ειλικρινές κομμάτι της δημιουργίας· η ανάγκη να χαθούμε μέσα σε κάτι φανταστικό για να αγγίξουμε την αλήθεια μας, έστω και για λίγο.

* 1η Ανάρτηση: Είμαστε αυτό που γράφουμε; | hariskofiades.gr | 03/12/2025

**Σημείωση: Το άρθρο υπάρχει επίσης στο προσωπικό μου site hariskofiades.gr και αποτελεί προϊόν αποκλειστικά προσωπικών σκέψεων, θέσεων και απόψεων. Η ανάρτηση στο συλλογικό συγγραφικό blog OneirwnPenes δεν υπονοεί συμφωνία των υπολοίπων μελών με τα παραπάνω.