«Επιμέλεια Βιβλίου και Συγγραφικά Όχι: Το όριο ανάμεσα στη διόρθωση και την αλλοίωση»

"Και τελικά, ποιον εμπιστεύεσαι; Το ένστικτο ή τον επαγγελματία;"

Πριν από χρόνια, είχα μια συζήτηση με μια συγγραφέα η οποία, για κάποιο λόγο, μου εμπιστευόταν συχνά προσωπικά της θέματα. Εκείνη τη μέρα, λοιπόν, μου είπε πως παρέδωσε το έργο της σε έναν εκδοτικό οίκο, ο οποίος το έκανε δεκτό προς έκδοση. Χαρμόσυνο, σωστά; Μια ωραία είδηση, αν μη τι άλλο, τόσο για τον κόσμο του βιβλίου όσο και για την ίδια, που έβλεπε την αρχή του «ουράνιου τόξου», μιας και αυτό θα ήταν το πρώτο της βιβλίο.

Λάθος. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τουλάχιστον, αυτό που θα ακολουθούσε δεν ήταν αυτό που κανείς από όσους γράφουμε θα επιθυμούσε.

Ξεκίνησε, λοιπόν, το κομμάτι της επιμέλειας και -προς τιμήν του- ο εν λόγω εκδοτικός δεν έμεινε στην ορθογραφική και συντακτική διόρθωση. Ούτε «ξεπέταξε» στα γρήγορα ένα έργο το οποίο, κατά πάσα πιθανότητα, θα συγχρηματοδοτούνταν από τη συγγραφέα, όπως είθισται σε μεγάλο βαθμό σήμερα. Προχώρησε πιο βαθιά, εντοπίζοντας σημεία που θεωρούσε προβληματικά, τα οποία και επέστρεψε στη συγγραφέα προς διόρθωση. Και θα μου πείτε: «Πού είναι το κακό σε αυτό; Όλα ακούγονται σωστά».

Λάθος και πάλι.

Οι αλλαγές που προτάθηκαν ήταν τόσο εκτεταμένες και παρεμβατικές, που η ίδια μου εκμυστηρεύτηκε πως, αν προχωρούσε με όλες, το βιβλίο δεν θα παρέμενε αυτό που η ίδια έγραψε. Μιλάμε για ολόκληρα αποσπάσματα που έπρεπε να αφαιρεθούν γιατί «έκαναν κοιλιά» (αλλά και για να μειωθεί το εκδοτικό κόστος —αυτό το τελευταίο το υποθέτω με τα ελάχιστα που καταλαβαίνω). Μιλάμε για αλλαγές που επηρέαζαν τους χαρακτήρες, το βασικό τους arc, ακόμα και την ιδιοσυγκρασία τους. Μιλάμε για παρεμβάσεις που οριακά θα ενέτασσαν το βιβλίο σε διαφορετικό λογοτεχνικό είδος από εκείνο στο οποίο γράφτηκε αρχικά. Όλα αυτά, βάσει των όσων μου μετέφερε η συγγραφέας, την οποία δεν είχα κανέναν λόγο να αμφισβητήσω.

Τώρα καταλαβαίνετε το λάθος;

Αυτό που της είπα, και αποτελεί τη θέση μου μέχρι σήμερα, είναι πως αν η επιμέλεια είναι τόσο επεμβατική, ίσως θα έπρεπε να το ξανασκεφτεί. Γιατί τα «Όχι» μας, ως συγγραφείς, χωρίζονται σε δύο κατηγορίες.

Υπάρχουν τα «Όχι» του εγωισμού: «Πώς τολμά κάποιος να αγγίξει το αριστούργημά μου; Δεν καταλαβαίνει τον κόσμο μου όπως εγώ». Αυτά τα «Όχι» είναι που πρέπει να καταπιούμε, κατανοώντας πως ο επιμελητής είναι στην ίδια πλευρά με εμάς.

Υπάρχουν όμως και τα άλλα «Όχι»: Αυτά που οφείλουμε στον χρόνο που αφιερώσαμε και στην ταυτότητά μας ως δημιουργοί. Γιατί η επιμέλεια πρέπει να είναι το τελευταίο «συγύρισμα» μιας ήδη άρτιας δουλειάς, ώστε αυτή να λάμψει. Εκεί υπάρχει μερίδιο ευθύνης: τόσο του εκδοτικού που, λόγω συγχρηματοδότησης, γίνεται πιο ελαστικός, όσο και δικό μας, όταν αντιμετωπίζουμε την επιμέλεια ως δικαιολογία για να μην κάνουμε τη δουλειά μας σωστά εξαρχής.

Αν το βιβλίο που θα κυκλοφορήσει τελικά έχει ελάχιστη σχέση με το αρχικό, μπορείς πραγματικά να είσαι χαρούμενος; Μπορείς να νιώσεις περήφανος; Για μένα προσωπικά, αυτό θα έμοιαζε περισσότερο με «παροχή ιδέας» παρά με συγγραφή βιβλίου. Εκείνα τα «Όχι» είναι που οφείλεις να πεις.

Και μην σκεφτείς: «Ποιος θα το καταλάβει τελικά;». Θα το καταλάβεις πρωτίστως εσύ και δευτερευόντως ο αναγνώστης, ο οποίος θα πάρει το επόμενο βιβλίο σου, στο οποίο ενδεχομένως δεν θα έχεις τον ίδιο επιμελητή ή τον ίδιο εκδοτικό. Εκεί δεν θα γίνει η ίδια δουλειά. Τότε η φωνή σου θα είναι τόσο διαφορετική, που θα προκαλεί σύγχυση. Ο αναγνώστης δεν θα μπορεί να σε εμπιστευτεί, γιατί δεν θα είναι σίγουρος ποιος είσαι πραγματικά ως συγγραφέας.

Πρέπει να συμβιβαστούμε με το γεγονός πως δεν είναι όλα όσα γράφουμε κατάλληλα για έκδοση. Μπορεί να φταίει το timing, μπορεί η ποιότητα. Και αυτό δεν είναι κακό. Θα κρατήσουμε αυτό το βιβλίο είτε ως αναμνηστικό ενός ταξιδιού, είτε ως υλικό για μελλοντική επεξεργασία.

Το βιβλίο εκείνο, τελικά, δεν εκδόθηκε τότε -και ήταν το σωστό. Γιατί αν ένα έργο δεν ταιριάζει στο ύφος ή στα στάνταρ ενός εκδοτικού, η λύση δεν είναι να το αλλάξεις ριζικά για να το «βολέψεις».

«Όχι», λοιπόν. Ένα «Όχι» που πρέπει να μάθουμε να λέμε, αλλά και να ακούμε.

Όπως πάντα, είμαστε εδώ για να μοιραζόμαστε απόψεις και σκέψεις. Υπόσχομαι να σε ακούσω, αν το κάνεις κι εσύ. 

Διαβάζουμε, βιώνουμε, μοιράζουμε φως.

· · ─ ·✶· ─ · ·

*Σημείωση: Το άρθρο θα ανέβει επίσης στο προσωπικό μου site, όπου μπορείς να βρεις και άλλα θέματα που ίσως σου φανούν ενδιαφέροντα, και αποτελεί προϊόν αποκλειστικά προσωπικών σκέψεων, θέσεων και απόψεων. Η ανάρτηση στο συλλογικό συγγραφικό blog OneirwnPenes δεν υπονοεί συμφωνία των υπολοίπων μελών με τα παραπάνω.

HarisKofiades BookBlog ➜